Pierwszy rok życia dziecka to czas niezwykle intensywnych zmian. Jeszcze niedawno noworodek większość dnia spędzał wtulony w rodzica, a po kilku miesiącach zaczyna z zainteresowaniem obserwować otoczenie, chwytać przedmioty, obracać się, podejmować próby samodzielnego siedzenia czy przemieszczania się. Rodzice często określają momenty szczególnie intensywnego rozwoju mianem skoków rozwojowych. Warto jednak pamiętać, że rozwój niemowlęcia nie przebiega według identycznego kalendarza u każdego dziecka. Nie ma jednej konkretnej daty, w której wszystkie dzieci zaczynają wykonywać daną czynność. Tempo zdobywania nowych umiejętności może być bardzo różne.
Pierwsze tygodnie to bliskość
Dla noworodka świat poza brzuchem mamy jest ogromną zmianą. Pojawiają się światło, nowe dźwięki, dotyk, zmiany temperatury i znacznie większa swoboda ruchów. Dlatego w pierwszych tygodniach życia dziecka ogromne znaczenie mają przede wszystkim bliskość rodzica, spokojne otoczenie i przewidywalność. W tym okresie u wielu dzieci dobrze sprawdza się również otulanie. Odpowiednio zastosowany otulacz może ograniczać gwałtowne ruchy związane z odruchem Moro i dawać Maluszkowi poczucie otulenia przypominające warunki znane z życia płodowego. Miękki bawełniany otulacz baby d’Oro może więc być jednym z praktycznych elementów pierwszej wyprawki szczególnie na etapie, kiedy większość świata dziecka sprowadza się jeszcze do snu, karmienia i bliskości rodzica.
Kiedy dziecko zaczyna odkrywać własne ciało
Z każdym kolejnym tygodniem niemowlę staje się bardziej aktywne. Coraz dłużej obserwuje otoczenie, porusza rękami i nogami, próbuje skupiać wzrok na przedmiotach i reaguje na twarz oraz głos rodzica. To dobry moment, aby stopniowo zapewniać mu więcej możliwości swobodnego ruchu. Jednym z ważnych elementów codziennej aktywności jest czas spędzany na brzuszku podczas czuwania. Można rozpocząć go już od pierwszych tygodni, początkowo na klatce piersiowej rodzica, a następnie na stabilnej powierzchni. Taka aktywność pomaga wzmacniać mięśnie szyi, barków i tułowia, które będą później potrzebne m.in. podczas obracania się, siedzenia i raczkowania. Wraz z rosnącą aktywnością Maluszka coraz bardziej przydatna staje się mata do zabawy. Tworzy wydzieloną przestrzeń, na której niemowlę może swobodnie poruszać rękami i nogami, obserwować otoczenie, próbować sięgać po zabawki czy ćwiczyć pozycję na brzuchu.
Pierwsze chwytanie i świadoma zabawa
Kolejną dużą zmianą jest moment, w którym dziecko zaczyna zauważać, że może nie tylko patrzeć na przedmiot, ale również po niego sięgnąć. Początkowo ruchy są jeszcze mało precyzyjne. Z czasem pojawia się coraz sprawniejsze chwytanie, przekładanie przedmiotów pomiędzy rękami, obracanie ich oraz oczywiście bardzo dokładne poznawanie ich za pomocą ust. Właśnie wtedy mata zaczyna pełnić zupełnie inną rolę niż wcześniej. Nie jest już tylko miejscem do leżenia. Staje się pierwszą małą przestrzenią do samodzielnego odkrywania świata. Można układać na niej kilka bezpiecznych, dostosowanych do wieku przedmiotów i pozwalać dziecku samodzielnie po nie sięgać. Takie proste zabawy wspierają koordynację wzrokowo-ruchową oraz rozwój ruchowy.
Kiedy świat ogląda się już z pozycji siedzącej
Samodzielne siedzenie daje Maluszkowi zupełnie nową perspektywę. Nagle obie ręce mogą być wykorzystywane do zabawy, a przedmioty znajdujące się dookoła stają się znacznie bardziej interesujące. Na tym etapie zabawa zaczyna być coraz bardziej celowa. Dziecko wyjmuje zabawkę, przekłada ją, rzuca, podnosi, stuka jednym przedmiotem o drugi i sprawdza, co stanie się później. To również moment, kiedy liczba drobnych dziecięcych przedmiotów w domu zaczyna rosnąć niemal niezauważalnie. Praktycznym elementem przestrzeni może być wtedy worek na zabawki ustawiony przy macie. Najczęściej używane przedmioty można trzymać w jednym miejscu i wyjmować tylko część z nich do aktualnej zabawy. Kiedy nasza pociecha stabilnie siedzi, można również umieszczać bezpieczne zabawki w jego zasięgu i zachęcać je do sięgania w różnych kierunkach. Tego rodzaju aktywności pomagają rozwijać równowagę i kontrolę tułowia.
Z czasem sam kosz może stać się elementem zabawy. Wyjmowanie przedmiotów i ponowne wkładanie ich do środka jest dla dziecka prostą czynnością, ale wymaga już sporo koncentracji i stabilności na nogach.
Raczkowanie, czyli dom widziany z zupełnie nowej perspektywy
Moment, w którym Maluszek zaczyna samodzielnie się przemieszczać, zmienia sposób, w jaki poznaje dom. Nagle interesujące stają się nie tylko zabawki znajdujące się tuż obok, ale również wszystko, co można zobaczyć, dotknąć i samodzielnie odkryć kilka kroków dalej.
Każde dziecko rozwija tę umiejętność we własnym tempie i nie każdy Maluszek przechodzi przez klasyczny etap raczkowania. Kiedy jednak pojawia się większa mobilność, szczególnego znaczenia nabiera bezpieczna i komfortowa przestrzeń do swobodnego poruszania się. To dobry moment, aby zadbać o miękkie miejsce na podłodze na przykład dywan w pokoiku lub strefie zabawy. Taka przestrzeń daje Maluszkowi więcej swobody podczas pierwszych prób przemieszczania się, sięgania po zabawki i odkrywania najbliższego otoczenia.
Wraz z Maluszkiem zmienia się również jego otoczenie
Pierwszy rok życia doskonale pokazuje, jak szybko zmieniają się potrzeby dziecka. To, co sprawdza się w pierwszych tygodniach, kilka miesięcy później może ustąpić miejsca zupełnie nowym aktywnościom. Na początku najważniejsze są bliskość, spokojny sen i poczucie otulenia. Z czasem Maluszek potrzebuje coraz więcej przestrzeni do swobodnego ruchu, obserwowania otoczenia i poznawania możliwości własnego ciała. Później pojawiają się pierwsze świadome zabawy, chwytanie przedmiotów, obracanie się, siadanie i kolejne próby samodzielności.
Rolą rodzica jest przede wszystkim uważne podążanie za tymi zmianami i tworzenie przestrzeni, która odpowiada aktualnemu etapowi rozwoju Maluszka. Nie oznacza to ciągłego zmieniania całego domu, lecz stopniowe dostosowywanie jego otoczenia tak, aby było bezpieczne, wygodne i zachęcało do zdobywania kolejnych umiejętności.